Science in de tijd van de Verlichting

17ef3bbf-5dc9-4ea6-8b56-c1cdd21e67dd-989-0000016d895b3068_tmp

Engelse adelijken hielden in de 18e eeuw graag wetenschappelijke experimenten. Hier zie je hoe de zuurstof weggepompt wordt uit een kolf waarin zich een vogeltje bevindt. Het vogeltje sterft en aangetoond is dat zuurstof nodig is voor het leven. Het kleine meisje is duidelijk geschokt.          Schilderij van Joseph Wright of Derby 1768.

Geschiedenis leert je over het nu

Johannes Vermeer : de geograaf
men denkt dat Anthonie van Leeuwenhoek voor dit schilderij poseerde

Geschiedenis is niet alleen een vak dat je leert wat er in het verleden gebeurd is.

Geschiedenis leert je ook na te denken over de ontwikkeling van het denken en handelen van de mens.
Of het leert je de kunst van onze voorouders te waarderen, zodat je je eigen gevoel voor schoonheid kunt aanscherpen.
De huidige stand van de wetenschap is natuurlijk te danken aan wat de historische wetenschappelijke voorgangers hebben gepresteerd..

Jouw computer kan niet werken zonder de ontdekkingen van natuurkundigen als Max Planck , Albert Einstein  en Niels Bohr .We mogen natuurlijk ook de tragische figuur Alan Turing niet vergeten, de Engelse vader van de computer.

albert-einstein

Albert Einstein 1879-1955 In 1905 formuleerde hij de relativiteitstheorie E=mc2

Je kunt simpelweg niet begrijpen hoe onze huidige hoogtechnologische ingewikkelde samenleving in elkaar zit als je niet kijkt naar de ontwikkeling hiervan in het verleden.
Daarom zijn de grote geesten van de wetenschap zo belangrijk.

Het was niet vanzelfsprekend in de 17e eeuw dat je persoonlijke vrijheid had, maar men dacht er al wel over. Het natuurrecht vrij te zijn geboren , waar  John Locke over spreekt, vinden wij nu vanzelfsprekend.
Heersers zijn van alle tijden, maar na de Acte van Verlaetinghe, weet iedere dictator dat het volk hem kan afzetten.

De mens neemt op deze planeet een unieke plaats in. We staan precies tussen de micro- en de macro-kosmos in.

Om het hele grote te begrijpen dienen we het hele kleine te doorgronden. Het is ontroerend om te zien hoe een autodidact als Anthonie van Leeuwenhoek  in het midden van de 17e eeuw in staat was de “kleine beestjens” te zien in een waterdruppel. Nu zoeken we met de grote Hadron Collider  naar de allerkleinste deeltjes in de natuur en weten we hoe het menselijk genoom  in elkaar zit.

Na het proces tegen Galilei  nam de invloed van de godsdienst op de wetenschap af. Ons land was in de 17e eeuw een oase van geestelijke vrijheid in een woestijn van intolerantie in de rest van Europa.Toch proberen fundamentalisten nu nog steeds ons hun ideeen op te leggen. De christelijke en islamitische creationisten bestrijden het wetenschappelijke idee van de evolutie nog steeds. In de VS worden scholen gedwongen om de schepping volgens de bijbel naast de evolutie volgens Charles Darwin te behandelen.

 

darwin

Charles Darwin 1809 – 1882 In The Origen of Species by Natural Selection (1859) formuleerde hij de evolutietheorie.

Kennis is macht zegt men. Maar kennis betekent ook verantwoordelijkheid. Wie kennis heeft , moet ook verantwoordelijkheid nemen voor die kennis.Toen Leo Szilard  in 1939 het gevaar van de atoombom zag, schreef hij president Roosevelt van de VS een brief die ondertekend werd door Albert Einstein om te waarschuwen tegen dit massavernietigingswapen.

Roosevelt besloot.om de atoombom in het geheim te gaan ontwikkelen. Dit was het manhatttan project Roosevelt was bang dat de Nazi´s hier ook mee bezig waren.

Einstein heeft zich tot aan zijn dood in 1955 schuldig gevoeld over zijn werk dat de atoomsplitsing mogelijk heeft gemaakt.

056a47cdbb04bd05
Ons moderne leven wordt gigantisch door wetenschap bepaald. Toen ik jong was waren boeken de enige bron van kennis en moest je naar een bibliotheek om informatie te vinden. Nu heb ik een i-pad in mijn hand en surf ik over het net.

We leven we in een fascinerende informatiemaatchappij .Alle informatie is overal en altijd beschikbaar.Hoe kun je daar nu je weg in vinden ? Je verdrinkt in alle feiten en meningen op het internet. Denk dus na hoe je kunt weten of iets waar is of niet…

Christaan Huygens de grootste Nederlandse wetenschapper ooit

Christaan Huygens is volgens bekende onderzoekers de grootste Nederlandse wetenschapper ooit. Dat is de uitkomst van een peiling die populair-wetenschappelijk tijdschrift Quest hield onder 23 wetenschappers.

De onderzoekers roemen de natuurkundige, astronoom en uitvinder Huygens als ‘een van de vaders van de moderne fysica en wiskunde, bijna gelijk aan Isaac Newton’.

Microbioloog Antoni van Leeuwenhoek werd als tweede gekozen en natuurkundige Henk Lorentz als derde. In totaal waren vijftien wetenschappers genomineerd. De enige nog levende wetenschapper op de lijst was primatoloog Frans de Waal.

Saturnus

De toponderzoekers kozen voor Huygens omdat hij uiteenlopende wetenschappelijke doorbraken op zijn naam heeft staan. (Zie hieronder) Aan de peiling van Quote deden 23 wetenschappers mee die ooit zijn beloond met de NWO-Spinozapremie, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding van Nederland.

De carrière van Christiaan Huygens (1629-1695)

Huygens was op vele wetenschappelijke terreinen actief. Vooral in de natuurkunde heeft Huygens grote verdiensten. Hij formuleerde als eerste correcte wetten voor de elastische botsing en de middelpuntvliedende kracht.

Hij ontwikkelde een theorie voor gepolariseerd licht. Omdat Huygens als eerste wiskundige formules gebruikte in de natuurkunde, wordt hij gezien als de grondlegger van de theoretische natuurkunde.

nieuws4066a

In de sterrenkunde was hij verantwoordelijk voor de verdere ontwikkeling van de telescoop en de ontdekker van Saturnus. Hij kwam als eerste met een verklaring voor de ringen rond de planeet. Hij ontdekte ook de maan Titan bij deze planeet. In de wiskunde was hij een pionier van de kansrekening en een wegbereider van de differentiaal- en integraalrekening.

Huygens was ook de uitvinder van onder meer het slingeruurwerk, het principe van de stoommachine en een buskruitmotor. Vanwege zijn theorieën over buitenaards leven wordt Huygens wel gezien als een van de eerste sciencefiction-auteurs.

Isaac Newton

Newton’s derde Wet van de mechanica in aktie

Sir Isaac Newton ( 1643  –  1727)   was een Engelse natuurkundige, wiskundige, astronoom, natuurfilosoof, alchemist  en theoloog.

In de wiskunde ontdekte hij onder meer de differentiaalrekening en de integraalrekening (met Leibniz) en verder het Binomium van Newton en benaderingsmethoden.In zijn hoofdwerk Philosophiae Naturalis Principia Mathematica uit 1687 beschreef Newton onder andere de zwaartekracht en de drie wetten van Newton, waardoor hij de grondlegger van de klassieke mechanica werd.

Op het gebied van optica schreef hij het standaardwerk Opticks, vond hij de Newtontelescoop uit en ontwikkelde hij een theorie over kleuren, gebaseerd op het prisma, dat van wit licht een zichtbaar spectrum maakt. Hij bestudeerde ook de geluidssnelheid.

2848780643_bf21541d03_o

Klik op het plaatje

Volgens een peiling uit 2005 beschouwden leden van de Britse Royal Society Newton als de grootste geleerde in de hele geschiedenis van de wetenschap. Anders dan Albert Einstein was Newton naast theoreticus ook een briljant experimentator.

Anekdote van de appel en de maan

Tijdens de pestepidemie in 1666 moest de jonge Newton zijn studie in Cambridge  onderbreken en keerde hij terug naar zijn geboorteplaats. Uit die periode stamt de anekdote van de appel en de maan. Hij bestaat in vier versies en wordt door verschillende schrijvers uit die tijd genoemd. Newtons neef John Conduitt vertelt in zijn biografie van Newton, dat deze in de boomgaard van zijn moeder lag te peinzen. Waarom viel de maan niet op de Aarde ,net zoals de appel die hij op de grond zag vallen? Het antwoord op die vraag was toen nog niet duidelijk, maar door het stellen ervan brak Newton met het tweeduizend jaar oude idee van Aristoteles dat op aarde (bijv. voor een appel) en in de hemel (voor een hemellichaam als de maan) andere natuurwetten gelden.

De schrijver William Stukeley noteerde een gesprek uit 1726 in zijn Memoirs of Sir Isaac Newton’s Life waarin Newton zelf zich herinnerde hoe het begrip gravitatie ( = zwaartekracht ) in hem op kwam:

“Het werd veroorzaakt door het vallen van een appel, toen ik zat te peinzen.”

De anekdote geeft een stap aan in het rijpingsproces van Newton.

Op het terrein van National Physical Laboratories in Teddington (ten zuidwesten van Londen) staat een boom die volgens de overlevering gekweekt is uit een zaadje van de legendarische appelboom waaruit Newton een appel zag vallen.

Lees meer over Sir Isaac Newton op :NEWTON

Empirisme en rationalisme

John_Locke

Empirisme is een filosofische stroming waarin gesteld wordt dat kennis uit de ervaring voortkomt. Belangrijke empiristen in de 17e eeuw waren  Francis Bacon en John Locke. Vooral John Locke was belangrijk.

FRANS_~1

René Descartes

Het rationalisme is een filosofische stroming die zegt dat de rede ( het denken) de enige of voornaamste bron van kennis is. De Griekse filosoof Plato kun je als een rationeel denker zien. Hij wantrouwde de ervaring met de zintuigen als bron van kennis. In de zeventiende eeuw was René Descartes een belangrijk rationeel denker. Van hem is de uitspraak : cogito ergo sum d.w.z. ik denk dus ik besta.

Christiaan Huygens

266px-Christiaans_huigens_by_Caspar_Netscher

Christiaan Huygens werd in 1629 geboren als tweede zoon van Constantijn Huygens, dichter en secretaris van twee prinsen van Oranje. De vader had voor zijn zoons een carrière als diplomaat in gedachten en stuurde hen daarom naar Leiden en later naar Breda, om er rechten en krijgskunde te studeren. Maar Christiaan was meer geïnteresseerd in de wis- en natuurkunde en astronomie. Als kind al weigerde hij Latijnse verzen te schrijven. Liever knutselde hij met molentjes en andere machientjes en observeerde hij de kringen die veroorzaakt werden door een stok die hij in het water gooide.

Al op jeugdige leeftijd correspondeerde Christiaan met gezaghebbende buitenlandse geleerden over diverse vraagstukken. De Franse filosoof, natuur- en wiskundige Mersenne schreef in 1647 aan vader Constantijn: ‘Als hij zo doorgaat, zal hij Archimedes nog eens overtreffen.’ De vader bleef zijn zoon dan ook tot in lengte van dagen ‘mijn Archimedes’ noemen.

Huygens verbleef veelvuldig in Engeland en ook in Frankrijk, waar hij in 1655 promoveerde en in 1666 benoemd werd tot eerste directeur van de Académie Royale des Sciences. Deze benoeming illustreert het belang dat internationaal aan Huygens’ werk en ideeën gehecht werd. Van 1681 tot aan zijn dood woonde hij afwisselend in Voorburg, op de door zijn vader ontworpen buitenplaats Hofwijck en op het Plein in Den Haag.

Christiaan was een bewonderaar van Descartes, de ‘vader van de moderne wijsbegeerte’, die zijn denken niet stoelde op overgeleverde leerstellingen en theorieën. Hij wilde zelf experimenteren, observeren en wetten formuleren. Deze nieuwe manier van wetenschap beoefenen is bekend geworden als de Wetenschappelijke Revolutie. Dit was ook wat Huygens deed: voortdurend waarnemen, experimenteren en controleren.

Christiaans verdiensten liggen op veel terreinen: op wiskundig gebied schreef hij onder andere over de kwadratuur van de cirkel, op natuurkundig terrein bestudeerde hij de val- en slingerbeweging, waarvan de uitvinding waardoor hij het meest bekend werd, het slingeruurwerk (1656), een uitvloeisel was. Hij legde zich eveneens toe op het vervaardigen en steeds verbeteren van zeeklokken, die op een schip in volle zee zo nauwkeurig mogelijk de tijd konden weergeven en niet zouden haperen. Het kennen van de juiste tijd was van groot belang voor de plaatsbepaling op zee.

Met zijn dertien maanden oudere broer Constantijn, met wie hij een hechte vriendschapsband had en veelvuldig correspondeerde, hield Christiaan zich bezig met het slijpen van lenzen voor microscopen en astronomische kijkers. Met zo’n kijker ontdekte hij de ring om Saturnus en, even daarvóór in 1655 Titan, de eerst ontdekte maan rond die planeet. De merkwaardige verschijnselen rond Saturnus waren door eerdere geleerden beschreven als een soort ‘oortjes’ van het hemellichaam. Christiaan onthulde de ware situatie en meldde zijn bevindingen bij vele gezaghebbende sterrenkundigen in Europa. Over Saturnus’ ring en de maan Titan schreef hij: ‘Ze blijven de tekens van mijn vernuft, en laten de namen die ik schreef aan de hemel dat ook na mijn dood nog beamen.’

Galileo Galilei 1564 – 1642

Het proces tegen Galilei

Galilei is de vader van de moderne astronomie. Op grond van de waarnemingen van Jupiters manen en vooral Venus’ fasen kwam Galilei tot de conclusie dat de Zon in het midden van ons zonnestelsel staat. Eerder dacht men, op grond van wat men zag en op grond van de geschriften van Plato, Aristoteles en later Ptolemaeus, dat de aarde in het middelpunt van het gehele universum stond, en dat de zon, de planeten en alle sterren om de aarde heen draaiden. Dit was ook de opvatting van de christelijke Kerken en met name van de Rooms-Katholieke Kerk. De nieuwe waarnemingen van Galilei waren in strijd met het toen gangbare geocentrische model van Claudius Ptolemaeus, terwijl ze wel verklaard konden worden met de heliocentrische theorie van Nicolaas Copernicus.