Korte samenvatting staatsinrichting

1795-1813: De Franse tijd

In 1795 valt het Franse leger de Nederlandse Republiek binnen. De Fransen helpen de patriotten aan de macht. De patriotten hebben “verlichte” idealen: zij willen de armen opvoeden tot deugdzame burgers en meer politieke invloed voor burgers. Zij roepen de “Bataafse republiek” uit en maken van Nederland een nationale eenheidsstaat. Van meer democratie komt weinig terecht. In 1806 nemen de Fransen de macht over: de broer van Napoleon, Lodewijk Napoleon, wordt koning van “Holland”. In 1810 wordt Nederland zelfs helemaal ingelijfd bij Frankrijk.

1813-1848: Nederland koninkrijk

In 1813 wordt Napoleon verslagen. Het Franse leger verlaat Nederland. De zoon van de laatste stadhouder (uit 1795) wordt teruggeroepen en benoemd tot koning Willem I. Nederland is nu dus een koninkrijk. Willem I laat de meeste hervormingen uit de Franse tijd bestaan. Hij regeert Nederland als een vader die het beste met zijn volk voorheeft. Hij benoemt en ontslaat ministers zelf; het parlement heeft weinig in te brengen. Ook zijn opvolger in 1840, Willem II, doet het zo – tot in 1848 overal in Europa burgers in opstand komen en meer invloed eisen.

1848-1880: Liberale grondwet

Uit angst voor een revolutie geeft koning Willem II de liberaal Thorbecke in 1848 opdracht een nieuwe grondwet te maken. Voortaan is het parlement de baas: de Tweede Kamer kan wetten goedkeuren of afkeuren, zelf wetten voorstellen en de regering naar huis sturen. De rol van de koning is uitgespeeld. Nederland is nu een constitutionele monarchie. Maar nog geen echte democratie: alleen rijke burgers mogen stemmen. Dat heet “census-kiesrecht”.

1880-1919: Verzuiling en kiesrecht

Protestanten en katholieken gaan zich organiseren om meer invloed te krijgen. Zij richten eigen kranten, vakbonden, scholen en partijen op. Ook de socialisten en liberalen organiseren zich. Nederland “verzuilt”. Ondertussen wordt stapsgewijs het kiesrecht uitgebreid. Steeds meer volwassen mannen mogen stemmen. In 1917 komt er algemeen kiesrecht voor mannen. Kiezen gaat niet meer per district, maar landelijk. En bijzondere scholen krijgen voortaan geld van de overheid (net als openbare). In 1919 krijgen ook vrouwen kiesrecht. Nederland is nu een “echte” parlementaire democratie.

1919-1939: Verzuiling en crisis

Dankzij het algemeen kiesrecht hebben de confessionele partijen (katholieken en protestanten) nu samen de meerderheid in het parlement. Zij maken de dienst uit. De socialisten hebben ook een grote politieke partij (de SDAP), maar die mag niet meeregeren. De liberalen hebben maar weinig zetels in het parlement. De verzuiling gaat in deze periode gewoon door. Elke zuil krijgt bijvoorbeeld een eigen radio-omroep. In 1929 breekt wereldwijd een economische crisis uit. In Nederland bezuinigt de regering stevig. Werklozen worden aan het werk gezet in grote projecten met veel lichamelijke arbeid. Vanaf 1937 gaat het iets beter met de economie.

1940-1945: Duitse bezetting

In september 1939 breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Nederland wil opnieuw – net als in de Eerste Wereldoorlog – neutraal blijven, maar wordt in mei 1940 door het Duitse leger bezet. Eerst lijkt de bezetting mee te vallen, maar de nazi’s treden steeds harder op. Vanaf 1942 worden ruim honderdduizend Joden uit Nederland weggevoerd naar vernietigingskampen. Eind 1944 wordt het zuiden van Nederland bevrijd door de Geallieerden. Het westen nog niet; dat beleeft eerst nog een hongerwinter, met duizenden slachtoffers. In mei 1940 geeft het Duitse leger zich over. In Nederlands-Indië, dat in 1942 is bezet door Japan, duurt de bezetting tot augustus 1945. De gevolgen van die bezetting zijn voor Indonesiërs en Nederlanders minstens zo ingrijpend (maar vaak veel erger) als in Nederland.

1946-1965: Rooms-rood en herstel

De katholieke KVP en de sociaal-democratische PvdA vormen samen een regering. Zij gaan veel sterker ingrijpen in de economie: ze maken meer sociale wetten en helpen de industrie. De samenwerking tussen “rooms” en “rood” duurt twaalf jaar (tot 1958), aangevuld door andere partijen. Nederland is verzuild, maar toch eensgezind: de economie moet weer worden opgebouwd. De lonen worden laag gehouden, er wordt hard gewerkt en weinig geprotesteerd. Eind jaren vijftig van de 20e eeuw wordt de gegroeide welvaart steeds meer zichtbaar.

1965-1990: Ontzuiling en polarisatie

De economie groeit als kool. Vanaf 1963 schieten de lonen omhoog. Auto, televisie, wasmachine, koelkast: de “gewone” man kan dat nu allemaal betalen. Voor jongeren is de sobere, gezagsgetrouwe manier van leven niet langer vanzelfsprekend. Zij gaan steeds meer hun eigen gang. Vrouwen eisen hun rechten op. Nederland verandert in hoog tempo. Trouw zijn aan je “zuil” is er steeds minder bij: de mensen beslissen zelf wel wat goed voor hen is. We noemen dat ontzuiling en individualisering. In de politiek is er polarisatie: de tegenstellingen (vooral tussen “links” en “rechts”) worden benadrukt, niet weggepoetst. De confessionele partijen verliezen hun meerderheid en gaan samenwerken in het CDA. Doordat het CDA “in het midden” zit, blijft deze partij regeren: soms met links, meestal met rechts samen.

1990-2002: Poldermodel en paars

Eind jaren tachtig van de 20e eeuw neemt de polarisatie af. Werkgevers en werknemers geven het goede voorbeeld: zij maken afspraken om de economie sterker te maken: het poldermodel (“polderen” staat voor overleg voeren tot je het eens bent). In de politiek gaan vanaf 1994 de “oude vijanden” VVD (liberalen) en PvdA (sociaal-democraten) samenwerken. Voor het eerst sinds de invoering van het algemeen kiesrecht zitten de confessionelen (nu “middenpartij” CDA) niet in de regering.

2002-2010: Zwevende kiezers

Nieuwe politieke partijen – eerst de LPF, daarna de PVV – dagen de “gevestigde orde” uit. De “oude politiek” is volgens de nieuwkomers een “regentenkliek”, die niet luistert naar de gewone burger. Die burger wil (zeggen de nieuwe, rechtse partijen) minder immigratie, minder islam en meer aanpassing door immigranten die hier al langer zijn. Dat kiezers zich tegen de gevestigde orde keren, blijkt ook in een referendum over meer Europese samenwerking: een meerderheid stemt tegen, terwijl de meeste partijen vóór zijn. Steeds meer Nederlanders zijn “zwevende kiezers”: als ze niet tevreden zijn, stappen ze over naar een andere politieke partij.

Nederland onder Willem I

http://www.schooltv.nl/beeldbank/clippopup/20080926_koninkrijk01

De eerste Nederlandse koning die ons land regeerde was: koning Willem I. De vader van Willem is géén koning, maar wel net zo belangrijk. Hij is stadhouder en regeert over de Nederlanden. Maar daar komt een einde aan. Franse legers van Napoleon veroveren grote delen van Europa. Ook Nederland wordt bezet. De stadhouder moet vluchten naar Engeland. En hij neemt zijn zoon Willem mee. Veel Nederlanders vinden dat niet zo erg. De eigenwijze stadhouder is niet bepaald geliefd bij het volk. Misschien dat ze het onder de Fransen beter krijgen. Maar dat valt tegen. Veel verandert er niet onder de Fransen. Na bijna 20 jaar komt er een einde aan de Franse bezetting. Napoleon wordt verslagen. De Fransen trekken zich terug uit Nederland. De overwinnaars willen dat de Fransen nooit meer de baas worden in Europa. En daarom moet Frankrijk grote en sterke buurlanden krijgen. Dan zullen de Fransen zich wel twee keer bedenken voordat ze weer tot de aanval overgaan. Ook ten noorden van Frankrijk moet een groot land komen. België en Nederland worden daarom samengevoegd. Maar wie moet het land besturen? De stadhouder is er niet meer, die is overleden. Maar zijn zoon nog wel. Aan hem wordt gevraagd of hij de nieuwe koning wil worden. En Willem zegt ja. Hij hoopt een betere leider te zijn dan zijn vader. Iemand waar de Nederlanders op kunnen bouwen.  In 1815 wordt Willem ingehuldigd. Hij wordt de eerste Nederlandse koning. En hij heeft er zin in!

http://www.schooltv.nl/beeldbank/clippopup/20130530_willem1koning02

Koning Willem heeft grootse plannen. De Nederlanden moeten sterk, modern en één worden, ondanks de verschillen, want hier in het Zuiden spreken de mensen Frans en zijn ze katholiek, in het Noorden spreken ze Nederlands en zijn ze protestant. Economisch samenwerken is hét antwoord volgens Willem. Hij wil de sterke kanten van het Zuiden en het Noorden benutten. Het Zuiden heeft een grote textielindustrie, hier worden tapijten, dekens en kleding gemaakt, in het Noorden zitten vooral de handelaren, die kunnen nu voortaan de producten in het Zuiden gemaakt verkopen. Een win-winsituatie. En in zo’n moderne economie moeten producten en mensen sneller worden vervoerd. Dus niet langer met de trekschuit, want dat duurt en duurt. Maar met de stoomtrein, net uitgevonden door de Engelsen. Die is sneller en sterker dan een paard. Hij heeft geen pauzes nodig en kan veel goederen en mensen tegelijkertijd vervoeren. In 1839 rijdt voor het eerst deze stoomtrein, de Arend, tussen Amsterdam en Haarlem. Veel mensen moeten niets hebben van die trein. Je hersenen zouden uit mekaar spatten vanwege de snelheid en de koeien in de wei, die geven alleen nog maar zure melk als die trein voorbij raast met 38 kilometer per uur. Maar Willem zet door. Hij laat wegen bestraten, bruggen bouwen en vindt hij: Wij moeten het omringende water beter gebruiken. Wij moeten kanalen graven, er moet een vaarroute moet er komen van Amsterdam naar Den Helder. Dat zal de handel doen toenemen. En dat kanaal, dat komt er. 80 kilometer lang, door 9000 arbeiders in 5 jaar tijd uitgegraven. Met de hand. Om al die vernieuwingen te kunnen betalen is veel geld nodig. Willem richt daarom bedrijven op zoals de Nederlandse Bank en de Nederlandse Handelsmaatschappij. Dit bedrijf doet zaken met onze kolonie Indië. Dat levert veel geld op. Maar Willem steekt ook veel van zijn eigen geld in de bedrijven. En dat is bijzonder: een koning die niet alleen regeert, maar ook zaken doet. “Koning Koopman” wordt hij ook wel genoemd. En dat is niet altijd even fijn bedoeld, want als Willem winst maakt, dan steekt hij dat geld in zijn eigen zak en als hij verlies lijdt, dan laat hij de Staat dat betalen. En de ministers vertelt hij niets.
De Belgische Opstand 1830

http://www.schooltv.nl/beeldbank/clippopup/20130530_willem1koning03
Koning Willem ziet zijn rijk graag als een gezin met hem als vader aan het hoofd, maar dan wel een vader die weet wat goed is voor het land en de basis. Aan zijn zoon schrijft hij: “ik alleen beslis alles”.U ontloopt uw ministers omdat u het allemaal beter denkt te weten dan ik. Wij weten het ook beter Majesteit. U heeft voordat u deze functie aanvaardde waarvoor wij u vroegen, zo’n 20 jaar in het buitenland. Ja, en die heb ik gebruikt om na te denken. En ik zie nu heel scherp hoe ons door mij geleide Verenigd Koninkrijk der Nederlanden verder moet. En het Parlement, daar trekt Willem zich weinig van aan. Als hij wil, dan neemt hij zelf een koninklijk besluit. De ministers mogen die dan uitvoeren. Ik geloof dat een algehele democratie regeren onmogelijk maakt. Derhalve zullen mijn ministers ambtenaren zijn. En voortvloeit 5% van de Nationale Begroting naar mijn familie. Alsjeblieft. Kalm. Kalm. Ssst. Ook in het Zuiden zijn de mensen niet tevreden. Hier hebben ze van het begin af aan moeite met Koning Willem. Ze hebben het idee dat hij er alleen voor de Hollanders is en niet voor hun. Willem heeft niet in de gaten dat de Belgen steeds ontevredener worden. En uitgerekend op zijn verjaardag, 24 augustus 1830, gaat het helemaal mis. Hier in de Schouwburg van Brussel wordt een opera opgevoerd. De opera gaat over een volk dat in een opstand komt tegen een vreemde Koning. Het publiek wordt hierdoor geraakt. Zij willen ook vrij zijn, een eigen staat en een eigen koning, Koning Leopold. Weg met die gehate Willem I! Er breken rellen uit in Brussel. Willem begrijpt er niets van. Maar die relschoppers moeten natuurlijk wel worden tegengehouden. De koning zit het leger in. Maar het leger slaagt er niet in de orde te herstellen. De onlusten breiden zich steeds verder uit. Het wordt een opstand. Maar Willem denkt er niet over om het Zuiden op te geven. Hij stuurt een Nederlands leger dat met succes steeds meer opstandelingen verslaat. Maar nu eisen andere Europese landen dat Willem zijn leger terugtrekt. Frankrijk dreigt met ingrijpen en stuurt een leger naar België. Om een Europese oorlog te voorkomen trekt Willem zijn leger terug. De Belgen krijgen nu een eigen staat: België, met een eigen vlag en volkslied. En aan het hoofd een nieuwe koning: Koning Leopold. Maar Willem weigert België te erkennen en Koning Leopold blijft voor hem meneer Leopold. En dus houdt hij zijn leger aan de grens met België, klaar om in te grijpen, 7 jaar lang, en dat kost veel geld. Nederland gaat bijna failliet. Uiteindelijk kan Willem niet anders en erkent hij België als onafhankelijke staat. Teleurgesteld treedt hij af in 1840. Zijn zoon volgt hem op en wordt Koning Willem II.

De Grondwet van 1848

http://www.schooltv.nl/beeldbank/clippopup/20130530_grondwet01
Dat ik de vrijheid en de rechten van alle Nederlanders en alle ingezetenen zal beschermen. Koning Willem II wil net als zijn vader alle macht houden. …alle middelen zal aanwenden welke de wetten mij ter beschikking stellen. Maar een aantal kamerleden onder leiding van Johan Rudolph Thorbecke wil niet langer dat de Koning bijna alles voor het zeggen heeft. Ze willen meer macht bij het Parlement en minder bij de koning, en daarvoor moet de Grondwet gewijzigd worden. Koning Willem wil hier niets van weten. Toegeven op zijn tijd is niet slecht Majesteit. De koning van Frankrijk kon dat niet en zie wat er gebeurde: het volk zette hem af. En uw vader verloor België omdat hij niet luisterde. Het is inderdaad een roerige tijd. Overal in Europa komen burgers in opstand tegen vorsten en eisen meer macht op. Wanneer ook in Amsterdam en Den Haag rellen uitbreken, geeft Koning Willem II toe. Hij laat minister Thorbecke een nieuwe grondwet schrijven. In die Grondwet van 1848 krijgt de koning duidelijk minder macht. Hij mag nu niets meer in zijn eentje beslissen. De ministers besturen het land. Zij zijn verantwoordelijk voor wat de koning doet en zegt. Als ik teken, blijf ik dan koning? Alleen dan Majesteit. Ik heb vannacht nagedacht en overwogen. De grondwetswijziging zoals die door de commissie onder leiding van de heer Thorbecke is voorgesteld zal ik aanvaarden. Met heel mijn hart zie ik de onvermijdelijkheid van dit besluit onder ogen. Ik feliciteer dan ook ons geliefd Nederland met de geboorte van een nieuwe constitutie. En wij noemen haar de “Constitutionele Monarchie”. Parlementaire Democratie, Majesteit. Koning Willem schenkt de Eerste Kamer een portret. Hij mag de leden van de Eerste Kamer weliswaar niet meer benoemen, “maar” zegt hij, “dan ben ik nog altijd bij u”. Nee, nee, nee, nee. Ja, nee, en dus? De ministers hoeven dus geen rekening meer te houden met de koning. Voortaan regeren ze met goedkeuring van De Eerste en Tweede Kamer: de Volksvertegenwoordiging. De politieke rol van de koning beperkt zich tot het ondertekenen van wetten en het uitspreken van de jaarlijkse Troonrede.

Video

De Slag op de Grebbeberg 10-13 mei 1940


Vrijheid lijkt iets vanzelfsprekends te zijn. Maar als je die vrijheid verliest verlies je alles waarvoor je leeft. In 1940 deed het Nederlandse leger een vergeefse poging om de Duitse agressor tegen te houden tussen Rhenen en Wageningen op de Grebbeberg.Na drie dagen was de strijd verloren.Zij stierven voor onze vrijheid en rusten nu op de Nationale Begraafplaats op de Grebbe. Let op het ontroerende lied aan het einde van de film.Het is het lied van Willy Derby uit 1940.

Koningen en koninginnen van Nederland

Koning_Willem_I_-_staand_met_de_grondwet_van_1815

Koning Willem I Koning der Verenigde Nederlanden 1815 – 1840

Jan_Baptist_van_der_Hulst_-_Koning_Willem_II

Koning Willem II der Nederlanden 1840 – 1849

portrait_of_king_willem_iii_of_the_netherlands_nicolaas_pieneman_1856

Koning Willem III der Nederlanden 1849- 1890

2926562541

Koningin Regentes Emma met de jonge Wilhelmina 1890 – 1898

c1b03f641c46316a81350f9ed5299a1949370b41babdd0a7f607461988b5b8f1

Koningin Wilhelmina der Nederlanden 1898 – 1948

r0-84-586-301-15301-inhoud-koningin-juliana

Koningin Juliana der Nederlanden 1948 – 1980

m1bysiiw58vx

Koningin Beatrix der Nederlanden 1980 – 2013

Troonswisseling 1948

Documentaire 1948: ‘Juliana, een nieuwe koningin’

VIDEO “Leve de koningin”, klinkt het in 1948. In 2008 was het 60 jaar geleden dat Nederland een nieuwe koningin kreeg: Juliana. Een jonge, moderne vrouw met wie het naoorlogse Nederland een nieuwe start kan maken. Na vijftig jaren op de troon en na de beproevingen van de Tweede Wereldoorlog is haar moeder Wilhelmina moe. Een nieuwe tijd vraagt om een nieuwe koningin. Een documentaire van NOS Projecten met unieke beelden in kleur van het feest rond de inhuldiging van koningin Juliana. Een troonswisseling, zoals we die in de komende jaren ook kunnen verwachten.

De canon van Nederland


Kijk op de  CANON VAN NEDERLAND en geniet van de hoogtepunten uit de geschiedenis van ons land !

Wat is de canon van Nederland?

In 2007 heeft de commissie Van Oostrom op verzoek van het ministerie van OCW een culturele en historische canon gepresenteerd die in de eerste plaats bedoeld is voor het onderwijs. De canon van Nederland – die op deze site te vinden is – telt 50 vensters: belangrijke personen, creaties en gebeurtenissen die samen laten zien hoe Nederland zich ontwikkeld heeft tot het land waarin we nu leven.

Het woord ‘canon’ (met de klemtoon op de eerste lettergreep: de cánon) heeft verschillende betekenissen. Van Dales woordenboek noemt als eerste betekenis ‘regel, richtsnoer, maatstaf’, en in die zin is het hier bedoeld: het richtsnoer van kennis over onze cultuur en geschiedenis die we aan nieuwe generaties en nieuwe inwoners willen meegeven. Goudgerand, maar niet altijd zonovergoten.

Max Havelaar

 150 jaar geleden verscheen de Max Havelaar

Op 15 mei 1860 verscheen bij uitgeverij De Ruyter in Amsterdam het boek dat de Nederlandse geschiedenis een andere wending zou geven: ‘Max Havelaar of de koffijveilingen van de Nederlandsche Handelmaatschappij’.

Multatuli, pseudoniem van Eduard Douwes Dekker (1820-1887), wilde met het boek de misstanden aan de kaak stellen die hij had meegemaakt toen hij van 1838 tot 1856 als ambtenaar diende in Nederlands-Indië.
We kijken in 3 mavo de film om meer te leren over onze koloniale geschiedenis in Indonesia.
Het cultuurstelsel kende veel misstanden.De bevolking werd door de Nederlanders uitgebuit die op hun beurt gebruik maakten van de inlandse vorsten.In het verhaal probeert de idealistische Max Havelaar hier iets aan te doen , maar hij loopt algauw tegen een muur van tegenstand.De film was een Indonesisch Nederlandse coproductie onder regie van Fons Rademakers met Peter Faber in de rol van Havelaar.In 3 mavo bekijken we de film om meer te leren over een periode uit onze geschiedenis die helaas niet meer zo bekend is bij een groot publiek. Een tijd die verloren raakte herleeft zo enkele uurtjes in ons klaslokaal.
Deze week verscheen een hertaalde uitgave van de Max Havelaar van Multatuli.

OVER DE INHOUD VAN HET BOEK

Verschillende verhalen in één verhaal

Multatuli was trouwens niet zijn echte naam. Hij heette Eduard Douwes Dekker en had als ambtenaar in Nederlands-Indië gewerkt. Multatuli schreef het boek als een ‘raamvertelling’. Dat betekent dat het verschillende kleinere verhalen zijn, die door elkaar heen lopen en samen één groot verhaal vormen.

Een fantasieloze, gierige man

Het boek opent met het verhaal van Batavus Droogstoppel. Hij is een handelaar in koffie. Droogstoppel is het beste voorbeeld van een nare, fantasieloze, gierige man. Hij was het symbool voor de manier waarop Nederland van zijn kolonie profiteerde . Droogstoppel krijgt op een dag bezoek van Sjaalman, een oud klasgenoot. Hij vraagt Droogstoppel om een boek dat hij geschreven heeft uit te geven.

Max Havelaar was het er niet mee eens

Dan volgt het verhaal over de belevenissen van Max Havelaar in Nederlands-Indië. Max Havelaar is assistent-resident, dat is een hoge en belangrijke baan. Dit verhaal is voor een groot deel wat Multatuli/Douwes Dekker zelf heeft meegemaakt. Max Havelaar neemt het op voor de onderdrukte Javanen (de bewoners van het belangrijkste eiland in Nederlands-Indië). Hij wordt tegengewerkt door zijn Nederlandse bazen, maar ook door enkele Javanen die met de Nederlanders samenwerken. Die profiteren namelijk van de nieuwe handel.

Een liefdesverhaal of een fel protest?

In het boek worden ook een aantal oude Indische verhalen verteld, zoals het liefdesverhaal van Saïdjah en Adinda. Het is mooi en verdrietig, maar niet zomaar een verhaal. Het laat ondertussen heel scherp zien hoe de Javanen lijden onder de uitbuiting en wreedheden van de Nederlanders.
Het einde van het boek is voor koning Willem III bedoeld. Het is weer een fel protest tegen wat de koning allemaal laat gebeuren in Nederlands-Indië. Als koning is hij ten slotte eindverantwoordelijke voor alle ellende. En hij is degene die het kan veranderen.Het boek eindigt als volgt :

Want aan U draag ik mijn boek op, Willem den Derden, Koning….Keizer van ’t prachtige rijk van Insulinde dat zich daar slingert om den evenaar, als een gordel van smaragd……

Aan U durf ik met vertrouwen vragen of  ’t uw keizerlijke wil is : Dat Havelaar wordt bespat met den modder van Slijmeringen en Droogstoppels ?

En dat daarginds Uw meer dan dertig miljoenen onderdanen worden mishandeld en uitgezogen in Uwen naam ?

Het boek werd een hit!

In eerste instantie werd het boek kritisch ontvangen. Maar niet lang. Al snel werd het heel beroemd en steeds weer opnieuw gedrukt. Zelfs nu nog! Het boek is inmiddels in meer dan 140 talen uitgebracht. In 1999 noemde de Indonesische schrijver Pramoedya Ananta Toer het verhaal van Max Havelaar: Het boek dat een einde maakte aan het kolonialisme.

Eduard Douwes Dekker  alias  Multatuli

LEES HIER MEER OVER MULTATULI’S MAX HAVELAAR