Orpheus en Eurydice

Het verhaal van Orpheus en Eurydice wordt verteld in Metamorphosen 10:1-63 van de Romeinse dichter Ovidius. Orpheus, zoon van de god Apollo was een dichter, beroemd om zijn lierspel. Met de muziek van zijn lier betoverde hij mens en dier. Zijn muziek was zo mooi dat zelfs de bomen en rotsen hem volgden op de klank. Orpheus trouwde met de mooie bosnimf Eurydice. Zij werd echter op hun huwelijksdag gebeten door een giftige slang waar ze op trapte toen ze vluchtte voor een ongewenste aanbidder. Ze stierf aan de beet. Orpheus was hierover zo diep bedroefd dat hij in de onderwereld afdaalde om de schimmen en de heerser van de onderwereld zijn droevenis te tonen en te smeken om de terugkeer van Eurydice. Met zijn muziek kreeg hij Pluto (gr.Hades) zover dat Eurydice hem terug naar de aarde mocht volgen. Voorwaarde was dat hij niet naar haar zou kijken tot ze uit de dodenwereld zouden zijn. Op het laatste ogenblik keek Orpheus toch om en Eurydice verdween nu voor altijd in het schimmenrijk. Na het verlies van zijn geliefde vrouw verachtte Orpheus de vrouwen, die zich juist erg tot hem aangetrokken voelden. Hij werd daarom aangevallen en verscheurd door de razende maenaden (1) van Ciconia in Tracia. Hoewel het verhaal zo natuurlijk triest afloopt zijn de zielen van Orpheus en Eurydice uiteindelijk toch verenigd.

corot

Jean-Baptiste Camille Corot (1796-1875): Orpheus leidt Eurydice de Onderwereld uit (1861)

De opera van Christoph Willibald von Gluck (1714-1787) Orfeo ed Eurydice (1762) Een mythe waarin de betoverende werking van muziek en poezie een hoofdrol speelt is natuurlijk een zeer inspirerend gegeven voor componisten. De halfgod Orpheus, die met zijn zang- en snarenspel mensen, dieren, planten, goden, ja zelfs stenen en gevoelloze monsters in vervoering kon brengen, is dan ook bezongen in liederen, symfonische gedichten, opera’s en andersoortige muziekdramatische werken, vanaf de prille zeventiende eeuw (Peri, Monteverdi) tot en met de twintigste (Stravinsky). Op 5 oktober 1762 vond de eerste opvoering van Orfeo ed Eurydice plaats in het Burgtheater in Wenen ter gelegenheid van de verjaardag van keizer Franz van Oostenrijk. Vanwege deze vrolijke aanleiding zag Gluck zich genoodzaakt zich te houden aan het verplichte ‘lieto fine’, de bij de Opera seria traditionele ‘happy ending’, en af te wijken van het tragische en nogal bloeddorstige einde van de Orpheus-mythe zoals die was opgetekend door Ovidius en Vergilius.

Orphee et Eurydice door Christoph Willibald Gluck. Theatre musical de Paris – Chatelet. Orchestre revolutionnaire et romantique, Orfeo : Magdalena Kozena , Eurydice : Madeline Bender , Amor : Patricia Petitbon  Monteverdi Choir. Regie Robert Wilson, Dirigent John Eliot Gardiner.

Orphée_chez_les_Thraces

Orpheus bij de Thraciers

De opera is opgebouwd uit vijf scenes De eerste scene toont direct een van de meest tragische gedeelten van het verhaal: de rouw om de dood van Eurydice. Het vrolijke bruiloftsfeest van Orfeo en Eurydice, de dramatische omslag door de boodschapper die komt vertellen over Eurydice’s plotselinge dood In de tweede scene daalt Orfeo (begeleid door lugubere, razendsnelle strijkers-tremoli) af naar de donkere grotten aan de oevers van de Styx. Dan volgt een prachtige, bijna vermakelijke scene waarin duidelijk te volgen is hoe door Orfeo’s magische muziek (herhaaldelijke, steeds indringender wordende, smekende aria’s, begeleid door zacht harpgetokkel), de Furien langzaam maar zeker overstag gaan. De derde scene begint met Orfeo en Eurydice een paradijselijke klankschildering van de eeuwigheid, het Elysium ( de onderwereld ) Echter, in de vierde scene, raakt hij haar weer kwijt. Orfeo, die de verwarring en beschuldigingen van Eurydice, die zijn ongenaakbare gedrag verkeerd uitlegt, niet langer kan verdragen, keert zich om en Eurydice sterft nogmaals. Dan klinkt Orfeo’s wonderschone hartverscheurende aria ‘Che fare senza Eurydice!’ (wat moet ik zonder Eurydice!). Wanneer hij zich daarna wanhopig van het leven wil beroven verschijnt als een Deus ex Machina Amor,de god van de liefde ,die Eurydice weer tot leven brengt. Een triomfantelijk loflied op de liefde besluit de opera. (1) http://nl.wikipedia.org/wiki/Maenaden

Cervelli Orfeo ed Euridice

Cervelli Orfeo ed Eurydice

Advertenties